Op 1 november is het 100 jaar geleden dat de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs (VARA) werd opgericht. (In 2014 fuseerde ze met BNN tot BNNVARA.) De omroep zond honderdduizenden uren muziek uit, waarvan tot het midden van de jaren ’70 een groot deel speciaal voor radio-(later tv-)uitzending was gecomponeerd dan wel gearrangeerd.
Musici als Hugo de Groot, Paul Godwin, Johan Jong, Cor Steyn, vocale ensembles als de Roodborstjes, ensembles als de Jonge Flierefluiters en orkesten als The Ramblers en het orkest van Malando waren jarenlang actief in de studio’s aan de Hilversumse Heuvellaan.
In 1929 werd Hugo de Groot dirigent van het VARA-Orkest, dat een breed repertoire speelde: van liedjes als Hallo hier Hilversum tot klassieke muziek (meestal in gearrangeerde vorm). Uiteraard werden veel strijdliederen uitgezonden door de 'rode omroep'; in de tweede helft van de jaren 30 werden hieraan steeds meer beperkingen opgelegd door de controlerende instanties.
Vanaf 1934 waren The Ramblers vast verbonden aan de VARA, en speelden ze naast hun ‘reguliere (radio-)optredens’ regelmatig op ledenavonden.
Een bijzonder onderdeel van de VARA-programmering vormden de zgn. maandrevues. Hierin werden liedjes afgewisseld met gesproken tekst, waarin dikwijls gebeurtenissen uit de actualiteit 'de revue passeerden'. In veel gevallen werd de muziek ervoor geschreven door (pianist) Isja Rossican. Ook accordeonist-pianist-componist Jan Vogel leverde hieraan regelmatig bijdragen.
In de Tweede Wereldoorlog werden de 'grote orkesten' (25 à 30 musici) van de omroepen opgeheven. Hiervoor in de plaats werd een 'centraal' geleid orkest in het leven geroepen onder de naam Het Omroeporkest.
Na de oorlog verschenen naast de vertrouwde namen nieuwe zoals Ger van Leeuwen en Cor Lemaire, die o.a. de liedjes schreef voor de hoorspelserie De Familie Doorsnee (1952-1958). Ook accordeonisten Jan Corduwener en Harry de Groot speelden in en schreven en arrangeerden jarenlang voor allerlei ensembles. Violist Paul Godwin bracht met verschillende ensembles zoals Stradiva en Vindobona o.a. veel Weense muziek.
Johan Jong leidde de Jonge Flierefluiters (zie ook Recorder nr. 7) en Dorus alias Tom Manders en 'meneer' Cor Steyn waren vanaf 1955 met veel succes op televisie en korte tijd later op de radio.
Op het gebied van de jazz was de VARA eveneens zeer actief: naast The Ramblers waren bv. Theo Loevendie en Misha Mengelberg al vroeg in hun carrière, rond 1960, in de Hilversumse studio’s te vinden. Loevendie leidde o.a. het ensemble Romance in jazz (1958-1960), waarvan zangeres Rita Reys deel uitmaakte. Pianist-trompettist-arrangeur-orkestleider Boy Edgar was al decennia actief in Hilversum. In 1960 richtte hij Boy’s Big Band op, die maandelijks een radio-uitzending verzorgde en geregeld optrad in binnen- en buitenland. Dit orkest bestond uit musici met zeer uiteenlopende muzikale achtergronden en heeft ruim tien jaar bestaan.
Het VARA-Dansorkest, opgericht na het opheffen van de 'oorspronkelijke' Ramblers en jarenlang geleid door Charlie Nederpelt, werd in 1986 opgeheven. Daarmee kwam er een einde aan een lange periode 'live' uitgezonden lichte muziek uitgevoerd door ensembles in dienst van een omroep. Uiteraard werd in diverse radio- en tv-programma’s live gemusiceerd; één van de musici die daarbij een grote rol speelden was accordeonist-orkestleider-componist-arrangeur Henk Westrus, die vooral bekendheid verwierf als muzikaal leider van het jaarlijkse tv-programma Kinderen voor Kinderen en het politieke radioprogramma In de Rooie Haan (waarvoor hij in twaalf jaar ca. 500 liedjes schreef).
Een aantal opnamen van VARA-ensembles is uitgebracht op het eigen platenlabel VARAgram.
Op YouTube-kanaal Muziekschatten (van Stichting Omroep Muziek) is een drietal video's te zien in de reeks Studio Hilversum die zijn gewijd aan 'de muziek van de VARA'. Op hetzelfde kanaal is o.a. een aflevering over The Ramblers te vinden.